Cosmeticorexia: Όταν η περιποίηση μετατρέπεται σε εμμονή για 10χρονα

Στην οθόνη του κινητού εμφανίζεται μια δημιουργός περιεχομένου να κάνει ζωντανή μετάδοση στο TikTok. Εξηγεί ότι όλα τα προϊόντα που πρόκειται να χρησιμοποιήσει «μπορούν να εφαρμοστούν μέσα σε μόλις έξι λεπτά». Με ιδιαίτερη προσοχή, απλώνει στο πρόσωπό της δέκα διαφορετικά προϊόντα περιποίησης.

Καθώς τα εφαρμόζει το ένα μετά το άλλο, αρχίζει να εκφράζει δυσφορία και να παραπονιέται για αίσθημα καύσου στο δέρμα της. Στα τελευταία λεπτά του βίντεο, εμφανίζει αυτό που οι δερματολόγοι περιγράφουν ως μια «ορατή δερματική αντίδραση».

Και είναι λογικό καθώς το κορίτσι είναι μεταξύ 9 και 13 ετών και τα προϊόντα που χρησιμοποιεί δεν είναι για την ηλικία της.

Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, οι περισσότερες έφηβες ξεκινούσαν την επαφή τους με τα καλλυντικά μέσα από ένα απλό lip gloss ή μια ενυδατική κρέμα. Σήμερα, όμως, όλο και περισσότερα παιδιά ηλικίας ακόμη και 9 ή 10 ετών γνωρίζουν τι είναι το υαλουρονικό οξύ, η νιασιναμίδη, η ρετινόλη και τα οξέα απολέπισης. Δεν πρόκειται απλώς για μια νέα τάση ομορφιάς. Οι ειδικοί μιλούν πλέον για ένα φαινόμενο που αποκτά ανησυχητικές διαστάσεις: την cosmeticorexia.

Ο όρος περιγράφει την υπερβολική ενασχόληση με την περιποίηση του δέρματος και την αναζήτηση της «τέλειας» εμφάνισης μέσα από πολυσύνθετες ρουτίνες ομορφιάς. Αν και δεν αποτελεί επίσημη ιατρική διάγνωση, χρησιμοποιείται όλο και συχνότερα από ψυχολόγους και ερευνητές για να περιγράψει μια συμπεριφορά που παρατηρείται κυρίως σε κορίτσια της Generation Alpha και της Gen Z.

Η έκρηξη του φαινομένου συνδέεται άμεσα με τα social media. Στο TikTok και το Instagram εκατομμύρια βίντεο παρουσιάζουν καθημερινές skincare ρουτίνες με δέκα ή και περισσότερα βήματα. Νεαρές influencers παρουσιάζουν προϊόντα, συγκρίνουν συστατικά και υπόσχονται λαμπερό δέρμα, εξαφανισμένους πόρους και «τέλειο» πρόσωπο.

Το πρόβλημα είναι ότι το κοινό όχι μόνο που παρακολουθεί αλλά και δημιουργεί αυτά τα βίντεο γίνεται όλο και νεότερο. Παιδιά που δεν έχουν καν εισέλθει στην εφηβεία υιοθετούν ρουτίνες περιποίησης δέρματος σχεδιασμένες για ενήλικες, συχνά χωρίς να γνωρίζουν τις επιπτώσεις.

Το φαινόμενο των «anti-aging παιδιών»

Δερματολόγοι προειδοποιούν ότι η χρήση ισχυρών δραστικών συστατικών σε νεαρές ηλικίες μπορεί να προκαλέσει ερεθισμούς, ξηρότητα, αλλεργικές αντιδράσεις και διαταραχή του φυσικού δερματικού φραγμού.

Πολλά από τα προϊόντα που γίνονται viral περιέχουν συστατικά κατάλληλα για ώριμο δέρμα ή για την αντιμετώπιση συγκεκριμένων προβλημάτων, τα οποία δεν υπάρχουν σε ένα παιδικό πρόσωπο. Παρ’ όλα αυτά, η πίεση για πρόληψη της γήρανσης ξεκινά πλέον σε ηλικίες που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν αδιανόητες.

Μελέτη που ανέλυσε δημοφιλείς TikTok skincare ρουτίνες εφήβων διαπίστωσε ότι η μέση ρουτίνα περιλάμβανε έξι διαφορετικά προϊόντα, ενώ ορισμένες ξεπερνούσαν τα δώδεκα. Παράλληλα, μόνο το 26% των βίντεο περιλάμβανε αντηλιακό, που θεωρείται το πιο σημαντικό προϊόν για την προστασία του δέρματος.

Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από ερευνητές της Northwestern Medicine και της Northwestern University Feinberg School of Medicine, με πρώτη συγγραφέα τη δερματολόγο Dr Molly Hales και στα σημαντικότερα συμπεράσματα συμπεριλαμβάνοτναι:

1. Τα κορίτσια χρησιμοποιούν υπερβολικά πολλά προϊόντα: Η μέση skincare ρουτίνα περιλάμβανε 6 διαφορετικά προϊόντα, ενώ αρκετές δημιουργοί χρησιμοποιούσαν πάνω από 12 προϊόντα σε μία μόνο διαδικασία περιποίησης.

2. Το κόστος είναι εντυπωσιακά υψηλό: Το μέσο μηνιαίο κόστος έφθανε τα 168 δολάρια, ενώ ορισμένες ρουτίνες ξεπερνούσαν τα 500 δολάρια τον μήνα.

3. Τα περισσότερα βίντεο δεν έδιναν έμφαση στο αντηλιακό: Μόλις το 26,2% των προϊόντων που παρουσιάζονταν περιείχαν αντηλιακή προστασία, παρότι οι δερματολόγοι θεωρούν το SPF το σημαντικότερο προϊόν για την υγεία του δέρματος.

4. Υπήρχε μεγάλος κίνδυνος ερεθισμού: Τα πιο δημοφιλή βίντεο περιείχαν κατά μέσο όρο 11 δυνητικά ερεθιστικά ενεργά συστατικά. Οι ερευνητές προειδοποίησαν ότι η ταυτόχρονη χρήση τόσων δραστικών ουσιών αυξάνει τον κίνδυνο:

• καύσου,

• ερυθρότητας,

• φωτοευαισθησίας,

• αλλεργικής δερματίτιδας εξ επαφής.

5. Παιδιά ακόμη και 7 ετών συμμετείχαν στην τάση: Οι δημιουργοί περιεχομένου ήταν κυρίως κορίτσια ηλικίας 7 έως 18 ετών, ενώ περίπου το ένα τρίτο των creators ήταν κάτω των 13 ετών.

Το πρόβλημα βέβαια δεν είναι η ενυδατική κρέμα ή το αντηλιακό. Οι ειδικοί ανησυχούν καθώς πολλά από τα προϊόντα προορίζονται για ενήλικες και περιέχουν:

• Ρετινόλη (retinol)

• Οξέα απολέπισης (AHA, BHA)

• Ισχυρά αντιγηραντικά συστατικά

• Αρώματα και δραστικές ουσίες

Το παιδικό δέρμα είναι πιο ευαίσθητο και η χρήση τέτοιων προϊόντων μπορεί να προκαλέσει ερεθισμούς, αλλεργίες και διαταραχή του φυσικού δερματικού φραγμού. Η τάση αυτή έχει προκαλέσει τόσο μεγάλη ανησυχία ώστε στην Καλιφόρνια συζητήθηκαν ακόμη και περιορισμοί στην πώληση συγκεκριμένων αντιγηραντικών προϊόντων σε ανηλίκους.

Η ψυχολογία πίσω από το φαινόμενο

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι το ζήτημα δεν αφορά μόνο τα καλλυντικά. Στην πραγματικότητα, η cosmeticorexia αντανακλά την αυξανόμενη πίεση που δέχονται τα παιδιά να δείχνουν συνεχώς όμορφα, περιποιημένα και φωτογενή.

Η καθημερινή έκθεση σε φιλτραρισμένες εικόνες δημιουργεί μη ρεαλιστικά πρότυπα ομορφιάς. Τα παιδιά αρχίζουν να αντιμετωπίζουν το πρόσωπό τους ως ένα «έργο υπό συνεχή βελτίωση», αντί να αποδέχονται τη φυσική τους εμφάνιση.

Πολλοί ψυχολόγοι παρατηρούν ότι η εμμονή με τη φροντίδα της επιδερμίδας συχνά συνοδεύεται από αυξημένο άγχος, μειωμένη αυτοεκτίμηση και συνεχή ανάγκη επιβεβαίωσης μέσα από τα social media.

Η cosmeticorexia αποτελεί ίσως ακόμη ένα σημάδι ότι τα social media δεν αλλάζουν μόνο τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούμε, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας. Και όταν η αναζήτηση της τελειότητας ξεκινά πριν καν τελειώσει η παιδική ηλικία, η κοινωνία καλείται να αναρωτηθεί ποιο ακριβώς πρότυπο ομορφιάς προωθεί στις επόμενες γενιές αλλά και φυσικά ποιος είναι και ο ρόλος των γονέων.